ترجمه و شرح : مبحث اىّ و احكام آن مصنّف گويد : اىّ مانند ماء موصوله مىباشد . شارح گويد : يعنى ( اىّ ) همچون ( ما ) از موصولات مشترك بوده كه با اينكه لفظش واحد است معذلك در مفرد و تثنيه و جمع ، مذكّر و مؤنّث استعمال مىشود بدون اينكه در لفظ آن كوچكترين تغييرى پيدا شود . البتّه گاهى براى مؤنّث با تاء استعمال مىگردد مانند آنچه در آيه شريفه آمده : يا ايّتها النّفس المطمئنّة ارجعي اى ربّك راضية مرضيّة . مصنّف گويد : از بين تمام موصولات تنها كلمه « اىّ » هست كه معرب مىباشد . شارح گويد : علّ اعراب آن را در باب معرب و مبنى بيان نموديم . مؤلّف گويد : علّت اعراب آن اينستكه اگرچه اينكلمه شباهت افتقارى بحروف دارد و على القاعده بايد مبنى شود ولى در عين حال چون اين شباهت غير مدنى است يعنى با شباهت مزبور لزوم اضافه كه از خواصّ است معارضه دارد لاجرم جهت معارض ( لزوم اضافه ) ترجيح داشته و بدين وسيله « اىّ » برطبق اصلش معرب مىگردد چه آنكه اصل در اسماء اعراب است . مصنّف گويد : معرب شدن « اىّ » مشروط باينستكه در وقت اضافه شدن اىّ صدر صله‌اش ضمير محذوفى نباشد . شارح گويد :